Karta czy gotówka || Kuchnia || Puby i cráic || Od 4,0% w górę ||
Pogoda w Irlandii jest słynna na całym świecie. Opadów jest tam najwięcej w Europie, a zimy - oprócz gór - praktycznie nie ma (np. na Wyspach Aran zimą zdarza się jedynie poranny szron).
Ponad 50 odcieni zieleni w Irlandii jest dowodem niezwykle łagodnego zimą i latem klimatu, z dużą ilością wilgoci w powietrzu.
Belmullet
Dublin
Cork
Najcieplejsze miesiące to czerwiec, lipiec i sierpień, z temp. 18 - 23 °C. Zimą temperatura nie spada raczej poniżej 5 °C (oprócz regionów górskich).
Najmniej opadów jest w lipcu, a najwięcej od listopada do stycznia. Ale w praktyce, nawet w lipcu, pada prawie codziennie. Dlatego wybierając się na całodzienne zwiedzanie czy jazdę rowerem, zawsze trzeba pamiętać o zabraniu odpowiedniej odzieży. Słoneczna pogoda rankiem wcale nie gwarantuje ujrzenia zachodu słońca. Każdy dzień raczej na pewno przyniesie przynajmniej przelotne opady.
W dziale Mapy znajdują się mapy pogodowe Irlandii.
Wbrew pozorom istnieje podobieństwo między językami irlandzkim i polskim (przynajmniej fonetyczne)! Oto dowód:
Irlandzki i języki pokrewne jak szkocki gaelicki i język mieszkańców Wyspy Man tworzą gaelicką lub goidelicką odmianę języków celtyckich. Walijski, kornicki i obecnie już nie istniejący galijski (język, jakim posługiwano się we Francji, zwanej wówczas Galią, zanim kraj ten został najechany przez rzymskie legiony Cezara.) składają się na część rodziny języków indo-europejskich. Pokrewnymi językami celtyckimi posługiwali się Galaci w Anatolii (współczesna Turcja), do których Św. Paweł pisał swoje listy, a także polska i hiszpańska Galicja, co daje wyobrażenie, jak rozległe tereny zamieszkiwali Celtowie w czasach przedchrześcijańskich.
Jeżeli chodzi o podobieństwa, oto parę przykładów:
1. Występująca w języku polskim różnica między formami "ona jest" i "ona bywa" dokładnie koresponduje z irlandzkimi: tá sí i bíonn sí. Ta różnica nie jest możliwa do wyrażenia przy użyciu samych tylko czasowników w angielskim, francuskim ani niemieckim. Jest to natomiast możliwe w innych językach celtyckich jak: walijskim, bretońskim, szkockim gaelickim i w innych językach słowiańskich.
2. Zarówno polski jak i irlandzki mają tendencję do zmiękczania głosek: zmiękczone brzmienie spółgłoski "n" w polskim wyrazie "nie" dokładnie odpowiada brzmieniu "n" w irlandzkim słowie "níl".
3. Wiele końcówek takich jak pierwsza osoba liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i 2 osoba liczby pojedynczej czasu przeszłego są w obu językach wymawiane podobnie:
polski: jestem / bywam / byłaś
irlandzki: táim / bím / bhís
źródło: www.irlandia.pl
Znalazłem w sieci bardzo ciekawy zbiór terminów, skrótów i akronimów używanych w codziennym życiu w Irlandii. W codziennej prasie czy newsach bardzo często zdarza się, że przywoływane są jedynie skróty partii politycznych, irlandzkie nazwy komórek rządowych itp. Niniejszy słowniczek, mam nadzieję, w jakimś stopniu pomoże lepiej zrozumieć irlandzką rzeczywistość.
Poniżej znajdują się aktualne, wybrane ceny w €, uzyskane dzięki informacjom przekazanym przez Witka Kosińskiego (thx!).
|
jadło: cheb mały okrągły woda mineralna 2 l lody rożek obiad (zestaw w restauracji) zupa dnia w restauracji giunness w pubie (pinta) guinness w markecie96+ (0,5 l) irish coffee w pubie zestaw McDonald (kanapka, frytki, napój) hamburger w budce fish & chips w budce noclegi: hostel (pokój wieloosobowy) camping (one person + one tent) B&B en suite bilety: Dublin - Cashel one way bus Galway - Dublin one way bus Galway - Dublin Airport one way bus Galway - Inishmore (Aran Island) roundtrip Dublin - Hills of Tara - Trim - Newgrange - - Dublin all incl. z przewodnikiem Ring of Kerry excl. z przewodnikiem Bunratty Castle wstęp inne: benzyna |
od/studencki/prowincja 0,70 0,49 1,50 15,00 3,50 3,30 2,35 4,00 4,90 1,50 2,90 - 9,00 6,00 20,00 - - 10,00 15,00 13,50 28,00 - 14,00 7,90 - 0,75 |
do/normalny/gł. miasta 1,40 - - - - 4,50 - - - - - - 18,00 12,00 - - 16,50 13,00 18,00 - 30,00 - 22,00 10,00 - 0,89 |
Najtańsze zakupy: Tesco, Dunnstores, Supervalue, SuperQuinn, Marks&Spencer, Aldi.
Sieci mniejszych sklepów (np. Centra) są nieco droższe.
Odwieczny problem - co zabrać ze sobą?
Jeżeli mamy kartę kredytową lub płatniczą, to gotówkę można wziąć, ale w niewielkiej kwocie. Chyba że w Polsce znajdziemy punty irlandzkie po dobrym kursie. Jeżeli nie, to warto wziąć kilkadziesiąt marek lub dolarów na pierwsze nagłe potrzeby (np. taksówka czy pierwsze niezbędne zakupy) i wymienić je na po drodze lub już na miejscu w Irlandii. Sposoby wymiany są trzy: na europejskich lotniskach w automatach, na lotnisku w Dublinie lub w portach w oddziale banku albo w kantorach. We wszystkich przypadkach stracimy jednak na wymianie, ponieważ w automatach kurs jest zaniżony, a w kantorach oprócz kursu wymiany pobierana jest dodatkowa prowizja.
Karty płatnicze w systemie Maestro są akceptowane przez większość bankomatów w Irlandii (np. Bank od Ireland i AIB Allied Irish Bank). Nie ma problemu z wyciągnięciem na nie gotówki 24 godziny na dobę po aktualnym kursie bankowym. Pobierana jest prowizja bankowa 2 % (koszt przeliczenia IR£ na PLN).Poza tym kartami tymi możemy płacić (bez prowizji) w niektórych sklepach, pubach i punktach usługowych. Niemniej jednak jeżeli już płacimy kartą, to zawsze warto najpierw spróbować zapłacić jedną z tych kart, a dopiero później użyć karty kredytowej.
„Płaskie” karty kredytowe w systemie Visa i MC (czyli np. Visa Electron), czyli tzw. karty charge, również są akceptowane przez większość bankomatów. Prowizja od pobranej kwoty jest podobna jak w przypadku Maestro, a przy płaceniu w sklepach czy restauracjach prowizja wynosi od 0 do 1 % od sumy transakcji. Te karty są szerzej akceptowalne w Irlandii niż Maestro.
Z kartami kredytowymi „wypukłymi” (Visa, MC) oczywiście nie ma żadnego problemu. Akceptowane są wszędzie, również w bankomatach. Z prowizjami od transakcji jest różnie: od 0 do 1 %, przy wypłacie z bankomatu - 2 % od kwoty. Ich dużym plusem jest to, że zapłacimy nimi wszędzie, wypożyczymy na nie samochód (na inne się nie da) i zapłacimy tam, gdzie nie ma elektronicznych terminali pos, tylko ręczne „przeciągaczki”, np. w wielu domach B&B, hostelach i campingach.Uwaga:
Podane prowizje są orientacyjne. Dokładne wartości prowizji znajdują się w warunkach użytkowania danej karty.
Śniadanie po irlandzku
Przyjeżdżając do Irlandii i nocując w domu B&B nie sposób nie zetknąć się ze tradycyjnym śniadaniem irlandzkim. Oczywiście mamy do wyboru jeszcze kontynentalne, ale komu by tam smakowały tosty z dżemem, kiedy z kuchni gospodyni dochodzą takie miłe zapachy. Warto jeszcze powiedzieć, że w każdym domu dostaniemy praktycznie takie samo śniadanie, nawet tak samo ułożone na talerzu...
Śniadanie po irlandzku składa się z:- 2 x kiełbaska grillowa
- 2 x smażone plastry bekonu - 2 x okrągła kaszanka (najczęściej biała i czarna)
- jajko sadzone
- pieczony pomidor
- gorące tosty lub placek ziemniaczany lub sodowy
Do tego dochodzi jeszcze kawa lub herbata podawana w dzbankach, sok owocowy lub mleko.
Kawa po irlandzku
Słynna kawa po irlandzku (irish coffee) jest zawsze dobrym zakończeniem wizyty w pubie. Irlandczycy często zamawiają ją również po lunchu lub kolacji. Podaje sie ją w specjalnych kufelkach lub wysokich kielichach z raczej krótką nóżką. Oto jak przyrządzić kawę po irlandzku:
Na początku należy ogrzać kielich. Do ciepłego szkła wlewamy miarkę (30 - 40 ml) irlandzkiej whiskey i dodajemy 2 łyżeczki cukru (najlepiej brązowego). Następnie wlewamy zaparzoną czarną, mocną kawę aż do poziomu ok. 2 cm od górnej krawędzi kielicha. Po dokładnym wymieszaniu składników (do całkowitego rozpuszczenia się cukru) pozostałą przestrzeń w kielichu wypełniamy bitą śmietaną.
Cráic
Cráic (czyt. krak) jest irlandzkim wyrażeniem, określającym wspólną zabawę w większym gronie, z muzyką, opowiadaniami, żartami i głośnym śmiechem (ktoś, kto czytał „Władcę pierścieni”, na pewno przypomni sobie scenę w gospodzie w Bree). A gdzie znaleźć lepsze miejsca na cráic, jak nie w irlandzkich pubach!?
Puby
Irlandzkie puby i to, co można w nich spotkać, od lat stanowią jeden z tych niewytłumaczalnych magnesów przyciągających turystów na całym świecie (bo oryginlane irlandzkie puby, prowadzone przez Irlandczyków, znaleźć można i w Nowym Jorku, i w Paryżu, a nawet w Tokio). Po pierwszej wizycie niepowtarzalna wieczorna atmosfera pubu zawsze długo pozostaje w pamięci.Trudno wytłumaczyć, dlaczego tak się dzieje... Być może największą rolę odgrywa tu poczucie tradycji, przejmowanie pubu w spadku z ojca na syna przez wiele pokoleń. Wchodząc do typowego pubu w Irlandii wewnątrz spotykamy na ścianach i półkach stare obrazy i plakaty Guinnessa, stuletnie kufle i mnóstwo rodzinnych pamiątek właściciela.
Każdy stara się pochwalić wieloletnią tradycją i historią pubu (a najstarsze z nich mają historię nawet kilkusetletnią).Nawet stolarka pubu potrafi mieć ponad sto lat. A przecież im więcej ludzkiej pracy i serca wkłada się w jakiś przedmiot - tym bardziej emanuje on swoistą energią... Dlatego tak działają na nas dzieła sztuki czy stare samochody.
Wracając do pubów - w Irlandii znajdziemy ich tysiące, nawet w najmniejszych wioskach - każdy z niepowtarzalną fasadą zewnętrzną (najczęściej drewnianą) i odmiennym wystrojem wewnątrz, który często ma związek z danym regionem Irlandii.
Puby są naprawdę różne - małe i duże, niektóre oferują proste jedzenie (bar food), niektóre tylko alkohole. Niektóre z nich są kilkupiętrowe - na dole jest np. bar, na pierwszym piętrze typowy pub z muzyką irlandzką, a na drugim specjalna salka do koncertów lub dyskoteka dla młodzieży.
Część z pubów otwarta jest już od rana, a część działa dopiero od popołudnia. Jedno rzecz jest w nich taka sama: wszędzie znajdziemy dystrybutor Guinnessa i kilku innych ogólnoirlandzkich piw oraz butelki whiskey.
W powszedni dzień w pubach jest spokojnie. Do godzin wieczornych ruch jest bardzo mały, spotkać można pojedynczych miejscowych ludzi wpadających na pogawędkę z właścicielem lub znudzonych albo zmęczonych zwiedzaniem turystów. Właśnie w tych godzinach serwowane są proste dania barowe, niedrogie i przeważnie bardzo smaczne.Dopiero po godz. 19 - 20 zaczyna się rozkręcać ruch w interesie. Wieczorem w pubach często można spotkać całe rodziny, nawet z małymi dziećmi (to raczej na prowincji, nie w miastach). Wszyscy przychodzą na pintę (ok. 0,6 l) piwa i pogaduszki ze znajomymi. Jeżeli jest to np. piątek lub sobota, i wcześniej rozlepione plakaty zapraszają na tradycyjną muzykę, to znaczy, że zapowiedział się z koncertem miejscowy grajek lub zespół.
Koncerty stają się niekiedy konkursami śpiewu, a chętnych nie brakuje, szczególnie po kilku piwach lub szklaneczkach whiskey. Do późnego wieczora jest głośno i tłoczno, czasami ciężko się usłyszeć przez głośną muzykę i śmiech, a w zadymionym powietrzu można powiesić siekierę. I to jest właśnie cráic...Często zdarza się, że pobliskie bary są jeszcze otwarte, dlatego po wyjściu z pubu niektórzy kierują się jeszcze do baru na małą przekąskę, a dopiero później wracają do domów.
Powyżej było o pubach, a tutaj będzie o tym, co m.in. w pubach znajdziemy najlepszego. A więc na początek najważniejszy napój Irlandii, czyli piwo.Piwo
Do XVIII wieku w Irlandii warzono popularne i słabej jakości ale - jasne piwo średniej mocy (5 - 5,5 %). Dopiero od początku XIX wieku zaczęła się prawdziwa era piwa w Irlandii (nie tylko tam zresztą, podobnie było np. w Anglii).
Najbardziej znane piwo pochodzące ze Szmaragdowej Wyspy to oczywiście Guinness. Guinnessa spotkamy w każdym pubie na wyspie. Najlepszy moim zdaniem Guinness Original jest piwem typu stout (dawna nazwa to porter), ciemne, gorzkawe, z niesamowicie drobną, kremową gęstą pianą, którą zawdzięcza górnej fermentacji i odpowiednio przygotowanym składnikom. Nie jest jednak podobny do naszych porterów, które są o wiele słodsze.
Nalewanie beczkowego Guinnessa (tzw. draught) w pubie odbywa się w dwóch etapach: najpierw nalane zostaje ok. 3/4 szklanki piwa (o temp. 5 - 7 °C), następnie po ok. 2 minutach, po uspokojeniu się piwa (inaczej byłoby więcej piany niż piwa), następuje końcowa dolewka budująca pianę na górze, czasami kończona zarysem koniczynki...
Obecnie Guinness jest światowym potentatem jeżeli chodzi o piwo stout. Na pewno przyczyniła się do tego doskonała polityka reklamowa prowadzona jeszcze przed II Wojną Światową (plakaty i plakietki z charakterystycznymi postaciami i hasłami typu „Guinness for strenght” albo „Guinness is good for You”).
Dziś warzony już nie tylko w Dublinie, ale i w 51 innych browarach na świecie stał się piwem znanym w każdym niemal kraju. Na ile traci na tym jego oryginalność, trudno powiedzieć. Faktem jest jednak, że np. butelkowy Guinness Extra Stout smakuje zupełnie inaczej w Irlandii niż np. w Australii.
Dużą konkurencją dla Guinnessa jest Beamish w Cork ze swoim Beamish Genuine Irish Stout. Jest to bardzo podobne piwo do Guinnessa, a niektórzy nawet twierdzą, że przewyższa go swoją jakością i oryginalnością receptury.
W pubach spotkamy jeszcze inne znane irlandzkie marki piwa: m.in. bardzo popularne bursztynowe Kilkenny, podobne do niego Smithwick's, całą serię Murphy's (stout, amber i red), tradycyjne ale Caffrey's, kwaskawe Cashel's Cider i wiele innych...
Poza tym dostaniemy beczkowe piwa importowane: Carlsberg, Miller's, Heineken, Foster's. Co ciekawe, młodzi Irlandczycy często wolą szklankę jasnego importowanego lagera (mimo wyższej ceny) od tradycyjnej pinty Guinnessa.
Ceny piwa w pubach - wyżej.
Baileys Irish CreamTen delikatny kremowy likier o niepowtarzalnym smaku i zawartości alkoholu 17 % można spotkać w pubach jako przysmak dla pań (choć nie tylko) podawany z lodem albo składnik drinków.
W składzie likieru znajdziemy m.in. irlandzką whiskey, kremową śmietankę, jajka, wanilię, czekoladę, kawę i orzechy.
Smak Baileysa jest znany na całym świecie, na jego bazie powstają lody, czekoladki, kawa cappuccino i wiele innych produktów smakołyków, a butelkę Baileys Irish Cream daje się często jako prezent na specjalne okazje.
Whiskey
Od wielu lat trwa spór między Irlnadczykami a Szkotami o palmę pierszeństwa co do pierwszej butelki whiskey w historii... Bitwę wygrywa chyba Irlandia, ze swoją najstarszą na świecie (udokumentowana produkcja od 1608 roku) destylernią whiskey Old Bushmills (Bushmills, hrabstwo Antrim) oraz z historycznymi zapiskami kościelnymi mówiącymi o produkcji Wody Życia (po irlandzku Uisce Beatha) przez mnichów w klasztorach już od VI wieku.
Poza tym Irlandczycy sa dumni ze swoich destylerni również dlatego, że ich produkty są poddawane staranniejszej obróbce niż szkockie (trzykrotna destylacja wobec dwukrotnej szkockiej) oraz że nie są to mieszanki wielu gatunków, ale powstają z jednego lub co najwyżej dwóch rodzajów słodu i ziarna. Dzieki temu smak irlandzkich whiskey różni się wyraźnie od szkockich.Wiodące marki whiskey (w dużej większości o mocy w okolicach 40 %) spotykane w pubach i supermarketach to: Jameson, Old Bushmills, Tullamore Dew, Midleton, Mitchell, Watt i wiele innych.
Warto również wspomnieć o tym, że nazwa „whiskey” używana jest przez producentów w Irlandii i USA, natomiast „whisky” w Szkocji i Kanadzie. Różnica w nazwach wywodzi się jeszcze z czasów kolonialnych, kiedy mianem whiskey określano w Anglii i jej prowincjach trunki importowane właśnie z Irlandii, w odróżnieniu od rodzimej whisky ze Szkocji.
WódkaWłaściwie to podam jeden przykład:
Kiedy byłem w średniej wielkości markecie w Kilkenny, na stoisku alkoholowym stało ok 25 rodzajów piwa, ok. 15 rodzajów importowanego wina, mniej więcej tyle samo rodzajów whiskey i jedynie 3 różne wódki. Po prostu wódka w Irlandii nie jest popularna jako trunek do bezpośredniego picia. Oczywiście nawet w pubach można spotkać „pięćdziesiątki” na barze, ale są to jednostkowe przypadki.
Wódkę w Irlandii głównie używa się do drinków.
Najpopularniejszą wódką na wyspie (dostępną w wielu różnych pojemnościach) jest dość słaba wódka Huzzar (najczęściej spotykana odmiana z czerwoną etykietą ma 37,5 %).